مروری بر ویژگی‌های بوم‌شناختی، پیشینه تاریخی و کاربردهای بالینی زالوهای طبی (Hirudo spp.)

زالودرمانی (هیرودوتراپی) یکی از کهن‌ترین روش‌های طب سنتی است که در دهه‌های اخیر با کشف ترکیبات زیست‌فعال در بزاق زالو و تأیید کاربردهای بالینی آن توسط سازمان‌های معتبر مانند سازمان غذا و دارو (FDA)، جایگاه خود را در پزشکی مُدرن بازیافته است. این مطالعه مروری با هدف بررسی جامع ویژگی‌های بوم‌شناختی، زیست‌شناسی، پیشینه تاریخی، مبنای علمی اثرات درمانی و کاربردهای بالینی زالوهای طبی (به ویژه گونه‌های جنس Hirudo) انجام شده است.زالوها با پراکندگی وسیع در زیستگاه‌های آبی سراسر جهان، دارای انعطاف‌پذیری فیزیولوژیکی بالایی هستند که به آن‌ها امکان بقا در شرایط محیطی متغیر را می‌دهد. از مهم‌ترین گونه‌های طبی می‌توان به زالوی اروپایی (H. medicinalis)، شرقی (H. orientalis) و مجارستانی (H. verbana) اشاره کرد.بزاق این جانوران منبع غنی از مولکول‌های زیست‌فعال از جمله هیرودین (به‌عنوان قوی‌ترین ضد انعقاد طبیعی)، آپیراز (مهارکننده تجمع پلاکتی)، هیالورونیداز (افزاینده نفوذپذیری بافتی) و ترکیبات ضدالتهابی (بدلین و اگلین) است. امروزه، کاربردهای بالینی زالودرمانی شامل نجات فلپ‌های جراحی دچار احتقان وریدی، کاهش درد و بهبود عملکرد در استئوآرتریت زانو و به‌صورت محدودتر در درمان میگرن، بیماری‌های التهابی پوست و زخم‌های دیابتی است. موفقیت این روش مستلزم رعایت پروتکل‌های استاندارد بالینی، به‌کارگیری آنتی‌بیوتیک برای پیشگیری از عفونت با باکتری‌های همزیست و آگاهی از موارد منع مصرف است.