https://www.ijbio.ir/ مجله زیست شناسی ایران fa daily 1 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 https://www.ijbio.ir/article_2516.html زالودرمانی (هیرودوتراپی) یکی از کهن‌ترین روش‌های طب سنتی است که در دهه‌های اخیر با کشف ترکیبات زیست‌فعال در بزاق زالو و تأیید کاربردهای بالینی آن توسط سازمان‌های معتبر مانند سازمان غذا و دارو (FDA)، جایگاه خود را در پزشکی مُدرن بازیافته است. این مطالعه مروری با هدف بررسی جامع ویژگی‌های بوم‌شناختی، زیست‌شناسی، پیشینه تاریخی، مبنای علمی اثرات درمانی و کاربردهای بالینی زالوهای طبی (به ویژه گونه‌های جنس Hirudo) انجام شده است.زالوها با پراکندگی وسیع در زیستگاه‌های آبی سراسر جهان، دارای انعطاف‌پذیری فیزیولوژیکی بالایی هستند که به آن‌ها امکان بقا در شرایط محیطی متغیر را می‌دهد. از مهم‌ترین گونه‌های طبی می‌توان به زالوی اروپایی (H. medicinalis)، شرقی (H. orientalis) و مجارستانی (H. verbana) اشاره کرد.بزاق این جانوران منبع غنی از مولکول‌های زیست‌فعال از جمله هیرودین (به‌عنوان قوی‌ترین ضد انعقاد طبیعی)، آپیراز (مهارکننده تجمع پلاکتی)، هیالورونیداز (افزاینده نفوذپذیری بافتی) و ترکیبات ضدالتهابی (بدلین و اگلین) است. امروزه، کاربردهای بالینی زالودرمانی شامل نجات فلپ‌های جراحی دچار احتقان وریدی، کاهش درد و بهبود عملکرد در استئوآرتریت زانو و به‌صورت محدودتر در درمان میگرن، بیماری‌های التهابی پوست و زخم‌های دیابتی است. موفقیت این روش مستلزم رعایت پروتکل‌های استاندارد بالینی، به‌کارگیری آنتی‌بیوتیک برای پیشگیری از عفونت با باکتری‌های همزیست و آگاهی از موارد منع مصرف است. https://www.ijbio.ir/article_2517.html رشد گیاهان در خاکهای کشاورزی توسط تعداد زیادی فاکتورهای زنده و غیر زنده تحت تأثیر قرار می گیرد ، ناحیه اطراف ریشه یعنی ریزوسفر از نظر مواد غذایی نسبتاً غنی است زیرا حدود 40 درصد فرآورده های فتوسنتز از ریشه خارج می شوند در نتیجه در ریزوسفر جمعیت های میکروبی فعالی بوجود می آیند که برای رشد گیاهان ممکن است مفید، مضر یا بی‌تأثیر باشند. امروزه اهمیت جمعیت‌ میکروبی ریزوسفر برای نگهداری سلامت ریشه، جذب مواد غذایی و تحمل استرس‌های محیطی شناخته شده است. دست کاری جمعیت میکروبی ریزوسفر از طریق تلقیح باکتریهای مفید جهت افزایش رشد گیاهان بطور قابل توجهی درمطالعات آزمایشگاهی و گلخانه‌ای مورد توجه قرار دارد.پتانسیل‌ها و فواید زیست محیطی این روش منجر به کاهش استفاده از سموم و کودهای شیمیایی وکمک به بهبود فرآیند کشاورزی پایدار می‌شود.پیشرفت‌های اخیر در دانش ما در مورد تعامل‌ها وبرهمکنشهای بیولوژیکی که در ریزوسفر اتفاق می‌افتند و پیشرفتهایی که در فرمولاسیون فرآورده‌های بیولوژیک صورت گرفته است استفاده تجاری از فرآیند‌های برهمکنش مفید را تسهیل می‌کند. https://www.ijbio.ir/article_2518.html زمینه و هدف: اختلالات تکامل سیستم عصبی جنین به عنوان اثرات مهمی از تعامل با عوامل بیولوژیکی خطرناک، به‌ویژه در فازهای بحرانی بارداری شناخته شده‌اند. عوامل پاتوژنیک می‌توانند از طریق جفت وارد بدن جنین شده و به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر روی بافت های در حال تکامل مغز جنین اثر بگذارند و یا از طریق پاسخ‌های ایمنی مادر اثرات غیرمستقیمی را به دنبال داشته باشند. این مطالعه، با هدف تجزیه و تحلیل سیستماتیک یافته‌های علمی درباره اثر عوامل بیولوژیکی خطرناک بر تکامل عصبی جنین تدوین شده است.مواد و روش ها: جست‌وجوی منابع در پایگاه‌های PubMed، Scopus و Web of Science در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ انجام شد و از مجموع 352 مقاله شناسایی‌شده، پس از غربال‌گری، ۳۲ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شدند.یافته ها: نتایج این مطالعه نشان دادند که ویروس‌هایی مانند ویروس زیکا، نیپا، تب دنگ، سیتومگالوویروس انسانی، کروناویروس سندرم حاد تنفسی-۲، کووید-19 و ویروس هرپس و همچنین عوامل باکتریایی و انگلی مانند لیستریا مونوسیتوژنز، اشرشیا کولی، استرپتوکوکوس و توکسوپلاسما گوندی ای عمدتاً با اختلالات ساختاری و عملکردی مغز جنین مرتبط هستند.نتیجه گیری: یافته‌ها بر اهمیت راهبردهای پیشگیری، پایش و غربال‌گری در دوره بارداری برای کاهش خطر اختلالات تکامل سیستم عصبی جنین تأکید می‌کنند. https://www.ijbio.ir/article_2519.html جلبک ها موجودات اتوتروف فتوسنتزی هستند که توانایی منحصر به فردی برای زنده ماندن در دریاچه ها، رودخانه ها، برکه ها و دریاها دارند. آنها از CO2 اتمسفر استفاده می کنند و از طریق فتوسنتز با استفاده از نور خورشید اکسیژن تولید می کنند. جلبک ها به دلیل توانایی آن ها در تولید انواع محصولات با ارزش افزوده از جمله لیپیدها، پروتئین ها، کربوهیدرات ها، کاروتنوئیدها و ویتامین ها نقش بسیار مهمی در صنایع آینده دارند. این محصولات با ارزش افزوده بالا، کشت جلبک را اقتصادی و پایدار می کند. برای تولید محصولات زیستی مقرون به صرفه از جلبک ها، افزایش بهره وری زیست توده با بهینه سازی عوامل محیطی ضروری است. به دست آوردن محصولات با ارزش افزوده از جلبک ها یک رویکرد نوآورانه است که مزیت رقابتی در صنعت کشاورزی ایجاد می کند که در درجه اول به محصولاتی مانند بیودیزل با سایر محصولات با ارزش افزوده کمک می کند. برای افزایش زیست توده، درک سیستم‌های مختلف کشت ریزجلبک ها ضروری است. هدف از مطالعه اخیر بررسی ویژگی های مورفولوژیکی و ژنتیکی گروه های مختلف میکروجلبک ها و استفاده بهینه از آنها در صنایع مختلف می باشد. https://www.ijbio.ir/article_2520.html نوآوری‌های آموزشی کلید موفقیت در پروسه یاددهی-یادگیری هستند. روش‌های تدریس در آزمایشگاه، مواجهه عملی با موضوع را فراهم می‌کنند و برای آموزش برخی از موضوعات در زیست‌شناسی ضروری هستند. در این مطالعه به بررسی مقایسه‌ای انواع مدلهای تدریس سنتی و نوین آموزش در آزمایشگاههای علوم زیستی پرداخته شده است. برای بررسی مقالات و کتب مرتبط با موضوع این مطالعه مروری، از کلیدواژه‌های روش‌های تدریس، آزمایشگاه و علوم زیستی در پایگاه‌های اطلاعاتی بین المللی پاب مد، اسکوپوس و همچنین موتور جستجوی گوگل اسکولار در سالهای اخیر تا سال 2025 استفاده گردید. معیار ورود به مطالعه، مقاالات پژوهشی از نوع مروری و اصیل بودند. در مطالعه حاضر، مزایا و مشکلات استفاده از روش تدریس آزمایشگاهی بررسی شد. ضرورت دارد طراحان برنامه درسی و مجریان آن در دانشگاهها و مدارس، ضمن درنظرگرفتن شرایط و امکانات موجود در آزمایشگاهها، بهترین روش یا تلفیقی از روش‌های آزمایشگاهی را انتخاب و اجراء کنند تا شاهد پیشرفت واقعی دانشجویان و دانش‌آموزان در یادگیری مباحث درسی و بکارگیری عملی آنها باشیم.